سلامت واحد (One Health): رویکردی حیاتی در واکسیناسیون
۱. تعریف علمی سلامت واحد (One Health)
سلامت واحد (One Health) یک چارچوب علمی یکپارچه و میانرشتهای است که بر توازن و بهینهسازی همزمان سلامت انسان، حیوانات و اکوسیستمها تمرکز دارد. اساس این رویکرد بر این واقعیت استوار است که وضعیت سلامت انسانها، حیوانات اهلی و وحشی، گیاهان و محیطزیست گستردهتر، بهشدت همبسته و وابسته است.
پایه علمی کلیدی: بیش از ۷۵٪ بیماریهای عفونی نوظهور منشأ حیوانی دارند. بنابراین هر مداخله مؤثر در پیشگیری، پایش و پاسخ به بیماریها بدون نگاه سلامت واحد (One Health) ناقص و کماثر خواهد بود.
۲. نقش« سلامت واحد (One Health) » در کنگره بینالمللی واکسن و واکسیناسیون
در نخستین کنگره بینالمللی واکسن و واکسیناسیون، «یک سلامت» بهعنوان ستون فکری و استراتژیک برنامه مطرح میشود؛ زیرا واکسیناسیون نقطه تلاقی سلامت انسان، حیوان و محیط است.
الف. واکسیناسیون حیوانات: خط دفاعی مقدم علیه زئونوزها
واکسیناسیون هدفمند دامها و حیاتوحش با حذف یا تضعیف مخازن بیماری، یکی از کمهزینهترین و مؤثرترین روشها برای حفاظت غیرمستقیم از سلامت انسان است.
نمونههای کلاسیک: هاری، بروسلوز و ....
ب. مبارزه با مقاومت آنتیبیوتیکی (AMR) از مسیر واکسنها
واکسیناسیون با کاهش بار بیماریهای عفونی در انسان و دام، نیاز به مصرف آنتیبیوتیکها را کاهش میدهد و بهطور مستقیم چرخه گسترش مقاومت آنتیبیوتیکی را مختل میکند.
AMR امروز یکی از سه بحران حیاتی دستور کار « سلامت واحد (One Health) » است.
ج. تحقیق و توسعه واکسنها: همگرایی علوم
مدلهای جدید توسعه واکسن—از پلتفرمهای مشترک تا واکسنهای چندسویه—به همکاری نزدیک متخصصان پزشکی انسانی، دامپزشکی، بومشناسی و علوم محیط نیاز دارد.
این همافزایی زمینهساز پیشبینی دقیقتر تهدیدات نوظهور و طراحی واکسنهای مقاوم در برابر تغییرات زیستمحیطی است.
۳. منابع علمی معتبر (Key References)
- WHO – مشارکتکننده اصلی در همکاری Quadripartite و تدوین چارچوبهای جهانی سلامت واحد (One Health)
- WOAH (OIE) سابق – مرجع استانداردهای کنترل بیماریهای حیوانی و واکسیناسیون دام.
- CDC – دارای برنامه فعال One Health برای پایش و پاسخ سریع به زئونوزها.
نتیجهگیری
یک سلامت = یک امنیت
پیشبرد رویکرد «یک سلامت» از مسیر توسعه واکسنها، تنها یک انجام وظیفه علمی نیست؛ بلکه یک ضرورت استراتژیک برای تضمین امنیت سلامت جهانی، پایداری غذایی و تابآوری اکوسیستمها است.